Historia szkolnictwa w Cieszynie.

Wszelkie dane dotyczące szkoły z przed roku 1935 w którym dnia 12 stycznia stary budynek szkolny został zniszczony przez pożar wraz z kroniką szkolną oparte są częściowo na innych uratowanych przed pożarem księgach-częściowo na opowiadaniach starszych mieszkańców Cieszyny lub na własnych przeżyciach kierownika szkoły Jakuba Korabia, który pracował w tej szkole 25 lat.Przed rokiem 1858 była w całej parafi frysztackiej tylko jedna szkoła tzw. parafialna, w której uczyli początkowo księża i organiści - później nauczyciele świeccy, przygotowani do zawodu przez szkoły zwane preparandami, a piastujący zarazem urząd pisarzy gminnych i organistów. W roku 1857 przedstawiciele gmin Cieszyny, Stępiny z Chytrówką i Pstrągówki na wspólnym posiedzeniu postanowili wybudować szkołę dla tych trzech gmin. Szkoła ta miała stanąć obok dworu w Stępinie. Gdy jednak Pstrągówk a odłączyła się od od tego związku szkolnego z powodu dużej odległości - hrabia Romer zmienił swe postanowienie i ofiarował pod szkołę - wspólną tylko dla Cieszyny i Stępiny z Chytrówką - ze swego gruntu zwanego "Świątkówką", a położonego w Cieszynie, ćwierć morga, bezpłatnie na własność obu wymienionych gmin. Ofiarował również wszelki materiał drzewny.W roku 1858 wybudowano i oddano do użytku budynek szkolny, składający się z jednej izby lekcyjnej i mieszkania nauczyciela(pokoju i kuchni). Z powodu zwiększenia się liczby uczęszczających dzieci do szkoły wydzierżawiono w roku 1903 drugą izbę lekcyjną u Jana Ziobrowskiego i od tego czasu szkoła ma już 2 nauczycieli i stosuje w nauce plan szkoły dwuklasowej - chociaż nominalnie jest nadal szkołą 1-klasową o 2 nauczycielach. W roku 1907 przybudowano do głównego budynku drugą klasę. W roku 1913 gminy Cieszyna i Stępina postanowiły sprzedać dotychczasową szkołę wraz z placem i wybudować oddzielne szkoły w obu gminach. W tych czasach gmina miała wpłacić ustawowo na budowę nowej szkoły 120% swych rocznych podatków gruntowych bezpośrednich i to w 3 latach, czyli rocznie 40%. Resztę dopłacał fundusz krajowy(galicyjski). Cieszyna przypadającą na nią kwotę 120% wstawiła w jednym roku do preliminarza budżetowego, którą wpłaciła w 1914 r.. Wybuch wojny światowej 29 lipca 1914 r. pokrzyżował wszystkie zamiary. Fundusz szkolny krajowy przestaje subwencjonować - następuje ogromna dewaluacja pieniędzy - a wreszcie nie o budowie szkoły był wtedy czas myśleć. Rok 1918 - koniec wojny - Polska odzyskuje niepodległość, lecz zupełnie niezagospodarowana, wyniszczona, musi prowadzić wojnę domową z ukraińcami, a wreszcie następuje wojna z bolszewikami w 1920 i 1921 roku. Skutki go spodarcze tej wojny są tak fatalne, że sprawę nowych szkół odłożono, spodziewając się lepszych czasów, które jednak rokrocznie stawały się coraz gorsze. Nie mając już widoków na budowę nowej szkoły, tym bardziej że przystąpiono do budowy nowego kościoła we Frysztaku, kierownik szkoły przeprowadzał stopniowo, własnym kosztem, remont starego budynku, dając nowy dach w 1927 r ., nową podłogę w klasie i w kuchni i nowe okna, oraz tynki w klasie. Włożone pieniądze w 3/4 z niemałym trudem zdołał odzyskać. Frekwencja szkolna ciągle wzrasta i w pierwszych latach powojennych szkoła dwuklasowa(o 2 nauczycielach etatowych) otrzymuje w 1924 r. trzecią nadetatową siłę nauczycielską i stosuje plan nauki szkoły trzyklasowej o siedmiu oddziałach. Wreszcie 1.IX.1927 r. na mocy rozp. Kuratorium Szkolnego Lwowskiego z 15.III.1927r., staje się szkołą 3-klasową o trzech etatach na uczycielskich, lecz nadal o 2-ch izbach lekcyjnych. Gdy jednak mimo nacisku ze strony władz i zagrożeń likwidacji trzeciego etatu nie wydzierżawiono ani nie dobudowano trzeciej izby lekcyjnej, Kuratorium zlikwidowało trzeci etat nauczycielski, a pozostałym poleciło nadal stosować plan szkoły 3-klasowej, nie przyjmując w roku szkolnym 1934/35 dzieci do pierwszej klasy. To radykalne zarządzenie Kuratorium spowodowało wielkie oburzenie i niezadowolenie w obu gminach. Wysyłano więc liczne delegacje do władz, które jednak były nieustępliwe. Zmuszone koniecznością gminy postanowiły na wspólnym posiedzeniu obu rad gminnych i wspólnej rady szkolnej w dniu 20 grudnia 1934r. wybudować nową, drewnianą szkołę, o trzech izbach lekcyjnych w dotychczasowym miejscu. Miały przystąpić do budowy tylko o własnych siłach. Dnia 12 stycznia 1935r. w czasie ferii świątecznych, z nieustalonej przyczyny wybychł pożar i z niszczył cały budynek szkolny, a gminy wynajęły osobno w Cieszynie i w Stępinie po 1 izbie w chałupach wiejskich i tak powstały dwie oddzielne jednoklasówki pod wspólnym kierownictwem. Kierownik szkoły Korab i nauczyciel Ziomek mieszkają wspólnie po spaleniu się szkoły w wynajętym mieszkaniu. Pech czy złośliwość ludzka zrządzają, że znowu spłonął im dach nad głową w nocy z 4/5 maja 1935r.. Powstają różne komentarze i domysły. Kierownik szkoły usilnie forsował budowę nowej szkoły na starym placu, aby przez to utrzymać szkołę wyżej zorganizowaną, która mogła dać większe korzyści mieszkańcom obu wiosek, niż dwie oddzielne jedno- czy nawet dwuklasówki. Przez to stał się wrogiem kilku malkontentów w Cieszynie, a szczególnie tak zwanego "Dołu", który za wszelką cenę chce wyłączyć Cieszynę z dotychczasowego związku szkolnego ze Stę pi ną mimo wprost przeciwnej uchwały obu rad gminnych z 20 lutego 1935r. Opierając się na powyższej uchwale rad gromadzkich i na uchwale rady gminy zbiorowej we Frysztaku(funkcjonującej już od 1.IV.1935r.), wójt tej gminy p. Jan Maślanka-były nauczyciel popiera myśl kierownika Korabia i za pieniądze uzyskane ze sprzedaży resztek drewna ze spalonej szkoły(240 zł.) i z PZU od ognia(3000 zł.), kupuje cegłę i gasi 20 ton wapna na starym placu, a przeciwnicy wnoszą tymczasem protesty do władz. Wniesiony protest do Kuratorium we Lwowie został załatwiony odmownie. Wytrwali w swym uporze przeciwnicy wnoszą protest do Ministerstwa. Sprawa się odwleka. Tymczasem wójt p. Maślanka Jan sprzedał cegłę gromadzie Przybówka, która buduje u siebie szkołę. Nadchodzi wreszcie odpowiedź z Ministerstwa. Ministerstwo jako ostatnia odwoławcza instancja zatwierdza orzeczenia poprzednich instancji i nakazuje budowę wspólnej s zko ły dla obu miejscowości. Zastępca wójta p. Trela zwołuje posiedzenie obu gromad. Przyjechali z Frysztaka: kier. szk. p. Gągola Piotr, sekretarz gminy p. Kozłowski i dwóch ławników. Odczytano pismo z Ministerstwa i p. Trela zapytał radnych gromadzkich z jakim kapitałem przystępują do budowy wspólnej szkoły. Jednak do żadnej uchwały nie doszło, gromady oświadczyły, że pod przymusem(bo uważają budowę wspólnej szkoły za przymus ze strony władz) nie uchwalą żadnej kwoty na budowę szkoły. Sprawa budowy szkoły nie posunęła się ani o krok naprzód. Dnia 1 września 1939r. wybucha II wojna światowa, która wstrzymuje budowę szkoły na kilka lat. Kłopoty o szkołę, pomimo strasznej klęski nędzy i głodu trwają nadal i z każdym rokiem wzrastają jeszcze. Kierowniczka szkoły Ratusińska Maria kontynuuje dzieło swojego poprzednika p. Korabia oraz zarządzenia wÄ ĹĄ ‚ adz szkolnych i popiera na licznych zebraniach rodzicielskich budowę wspólnej szkoły, wyjaśniając jakie korzyści odniosą obie wsie ze szkoły wyżej zorganizowanej, przez co wyrabia sobie wielu wrogów. Ci utrudniają jej pracę szkolną na każdym kroku i występują wrogo przeciw niej. Z dniem 1 stycznia 1936 r. w miejsce przeniesionego p. Korabia, p.o. kier. szkoły została Bronisława Hadrówna . Sprawa budowy nowej szkoły nie postąpiła ani kroku naprzód a od orzeczenia Kuratorium we Lwowie, że nie widzi przeszkód w zbudowaniu jednej szkoły dla obu gromad, obie gromady zrobiły rekurs do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej. Z dniem 1.III.1937 r. p.o. kier. szkoły Bronisława Pirgowa przeniesiona została do Szufnarowej, a na jej miejsce mianowana została p.o kier.szk. Ratusińska Maria. Rok szkolny 19 37/38. Nauka odbywa się w budynku  wynajętym od Greli Franciszka wg . pl anu s zk ó ł I stopnia o jednym nauczycielu. W Cieszynie uczy p.o. kier. szk. Ratusińska Maria a w Stępinie naucz. kontraktowa Szczepanik Aleksandra. W lipcu 1937 r. odkryto w Stępinie pokłady rudy żelaza i rozpoczęto eksploatację metodą odkrywkową. Rok szkolny 1938/39. Wskutek braku miejsca zwolniono znów klasę IV w Cieszynie i w Stępinie. Na pierwszą zmianę uczy się klasa III, na drugą zmianę klasa I i II w połączeniu. W obydwu izbach szkolnych uczy się po 100 dzieci. W miejsce przeniesionej do Szufnarowej Szczepanik Aleksandry zatrudniony został w Stępinie p. Burzymowski Władysław. Rok 1939/40. 1 września 1939 wybuchła wojna. Wskutek działań wojennych rok szkolny roz poczęto dopiero dnia 22 listopada 1939 r.. W Cieszynie pozostała nadal naucz. Ratusińska Maria. W Stępinie w miejsce wziętego do niewoli naucz. Burzymowskiego, obowiązki naucz. objął p. Rachwał Bolesł aw. R ó wnocz eśnie z nominacją p. Rachwała p. Inspektor Sandecki rozłączył szkołę w Stępinie od szkoły w Cieszynie na dwie oddzielne szkoły I stopnia o jednym nauczycielu. Władze szkolne usunęły ze szkół powszechnych podręczniki , używane przed wojną i wyeliminowały naukę historii i geografii politycznej. W styczniu 1940 r. ukonstytuowały się władze szkolne. Władzę kontrolującą nad szkołami powierzono Inspektorom Szkolnym, których szefami są Radcowie Szkolni, którzy podlegają Szefom Dystryktów, a naczelną władzę nad nimi sprawuje Generalny Gubernator. Rok szkolnu 1940/41. Zaraz we wrześniu ukazał się nowy podręcznik do nauki j. polskiego, wydawany jako miesięcznik p.t. "Ster" dla klas od III do VII, dla klasy II wybór bajek, a dla klasy I elementarz Chodaka. Wojna się przedłuża. Bieda zagląda do chat wiejskich; brakuje ubrań , bielizny i obuwia. Cierpi na tym frek wencja w sz kole; dzieci biedniejsze z braku odzieży uczęszczają do szkoły w porze zimowej bardzo słabo. Wskutek stałego wzrostu cen tak produktów rolnych jak i fabrycznych budżety szkolne nie zaspokajają nawet najprostszych potrzeb szkoły. Wiosną 1940 r. przyjechała do Cieszyny firma Askania, zajęła dużą ilość gruntów ornych i przeprowadziła wielkie inwestycje. Z braku mieszkań zajęty został przez firmę i lokal szkolny. Szkoła była zamknięta od 2 maja do 7 października 1941 r.. Wysiedlono wiele  gospodarstw, wyrzucono żydów, a majątki ich zostały sekwestrowane. Staraniem nauczycielki w jednym z tych domów żydowskich umieszczono szkołę. Rok 1941/42. Rok szkolny rozpoczęto 7 października, z powodu braku lokalu szkolnego. Bieda i głód zagląda w oczy szerokim masom ludności. Z braku ciepłych ubrań, mydła, żywności i opału szerzy sie powszechnie epidemia tyfusu brzusz nego i plami stego, która zbiera dużo ofiar. Z tego powodu zamknięto szkoły od 15 grudnia 1941 do 15 lutego 1942 r.. W aptekach brakuje lekarstw. Władze szkolne wydają zarządzenie, aby dzieci szkolne zbierały zioła lecznicze i suszyły je w lokalu szkolnym. Na terenie szkoły w Cieszynie akcję tą prowadzono od jesieni 1940 r. przez cały czas wojny. Rok 1942/43. Z dniem 1 września 1942 p. Maria Ratusińska zostaje przeniesiona a na jej miejsce mianowana została p. Jadwiga Patrzykowa. Naukę rozpoczęto z pewnym opóź nieniem, gdyż przeprowadzono remont klasy i mieszkania nauczycielki. Została utworzona 4-ta klasa. Dzieci było 116. W styczniu nauki nie było z powodu silnych mrozów i oszczędności opałowych. Rok 1944/45 rozpoczął się ze znacznym opóżnieniem gdyż wypadki wojenne potoczyły się tak fatalnie, że na naszym terenie wypadł front, który trwał 6 miesięcy. W sierpniu wiec zorem c icho i niezna cznie wyjechali ostatni niemcy. Za